Depeszę niemieckiej armii z 10 lipca 1941 roku, zaszyfrowaną na maszynie Enigma, próbowano odczytać od 2005 roku i nikomu się to nie udało, dopóki we wrześniu 2026 roku klucza nie znalazł model GPT-6 Astra. Poprawność klucza i treści potwierdził Frode Weierud, badacz historycznych szyfrów, który publikuje zbiór nieodczytanych wiadomości z tamtej wojny. Według jego relacji model przeprowadził całą pracę sam, a człowiek tylko wskazał mu zadanie. Samą Enigmę złamali wiele lat wcześniej polscy matematycy: pierwszy raz odczytali jej szyfr w 1932 roku, siedem lat przed wybuchem wojny. Model rozszyfrował jedną konkretną wiadomość, która do tej pory opierała się wszystkim. Ta różnica jest ważna, bo sposób, w jaki to zrobił, przypomina pracę ludzi z Biura Szyfrów i z Bletchley Park bardziej, niż się wydaje.
Co dokładnie rozszyfrował GPT-6 Astra
Wiadomość w zbiorze Weieruda nosi oznaczenie MVUEH. Radiostacja kwatermistrzostwa dywizji SS-Totenkopf odebrała ją 10 lipca 1941 roku o 17:30 i zapisała w dzienniku jako numer 172. Z tego samego dnia pochodzi wiadomość numer 173, oznaczona SIPVX. Tę odczytał w 2017 roku Alex Shovkoplyas, ale klucz, który wtedy znalazł, na MVUEH nie działał.
Wszystko opisuje strona Weieruda w serwisie Crypto Cellar Research, zaktualizowana 19 września. Carter Leffer zgłosił się do niego 15 września z prośbą o sprawdzenie rozwiązania. Weierud pisze, że od razu było jasne, iż klucz i tekst jawny są prawidłowe. Klucz okazał się zupełnie inny niż pozostałe z tego dnia, łącznie z kolejnością wirników: 253 zamiast 512.
Największą niespodzianką była treść. MVUEH jest niemal identyczna z SIPVX, tylko o 12 liter krótsza. Szyfrant przekręcił słowo “Bitte” na “Btte”, a w SIPVX podpis nadawcy powtórzono dwa razy.
Dlaczego nikt nie odczytał jej wcześniej? Weierud wskazuje dwie przeszkody. W przepisanym z oryginalnego formularza szyfrogramie było kilka błędów. Do tego lewy wirnik maszyny obrócił się przy 72. literze, co zdarza się rzadko i utrudnia łamanie. Jego zdaniem te czynniki mogły zablokować wcześniejsze próby.
GPT-6 Astra to model OpenAI dostępny od 3 września 2026 roku. Co potrafi i ile kosztuje, opisaliśmy przy jego premierze GPT-6 Astra.
Maszyna na zdjęciu otwierającym tekst to trzywirnikowa Enigma z 1937 roku, ten sam typ wojskowy co przy wiadomości MVUEH, wystawiona w Justismuseet w Trondheim. Fot. Wolfmann, Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 4.0, kadr przycięty.
